Historia

W okresie ucisku po rozbiorach Polski i represji popowstaniowych nie wolno było zakładać w Polsce stowarzyszeń i organizacji. W szczególności po stłumieniu powstania styczniowego terror carski przybrał najgroźniejsze rozmiary. Zakazano nawet publicznie przemawiać w ojczystym jeżyku, nie można było urządzać zgromadzeń i zebrań. Rycerskość ducha polskiego kruszyła powoli te przeszkody, Polacy domagali się natarczywie prawa zakładania organizacji do niesienia pomocy w nieszczęściu. W uzasadnieniu tym tkwił pretekst. Faktycznie chodziło o prawo istnienia stowarzyszeń mających na celu nie tylko udzielanie pomocy rodakom, w szczególności - tworzenie zespołów ułatwiających kultywowanie polskości....

Pierwsze zwycięstwo w zatwierdzeniu dobrowolnego zespołu do walki z pożarami osiągnął Kalisz. Uzyskał on w b. zaborze carsko-rosyjskim zezwolenie w 1864 roku na działalność ochotniczej straży ogniowej, jako stowarzyszenia. Po Kaliszu prawo do zorganizowania ochotniczych straży ogniowych uzyskują:
w 1871 roku Częstochowa,
w 1874 roku Kielce, Konin i Zgierz,
w 1875 roku Włocławek i Łęczyca,
w 1876 roku Łódź i Turek,
w 1877 roku Radom.

Rok 1877 był przełomowym, władze carskie nie mogąc rozwiązać właściwie spraw dotyczących obrony ppoż. w Polsce przy pomocy praktykowanych sposobów i stosowanego terroru, wydały 22 października 1877 r. ustawę opracowaną przez Rosyjskie Stowarzyszenie Pożarnicze, która zawierała przepisy dla mogących być organizowanymi, ochotniczych straży ogniowych w osiedlach na terenie ówczesnego zaboru carsko-rosyjskiego.

Polscy działacze społeczni, żyjący w środowisku nieszawskim, pragnąc utrzymać swobodny kontakt z przedstawicielami rodzin polskich, dążyli do utworzenia zrzeszenia ułatwiającego szerzenie oświaty i kultury polskiej. Z tego powodu oraz w oparciu o cytowaną wyżej ustawę z 22.10.1877 r. podjęto starania o założenie w Nieszawie ochotniczej straży ogniowej.

 

Dnia 3 sierpnia 1879 roku według kalendarza juliańskiego, a 15 sierpnia 1879 roku według kalendarza gregoriańskiego, zebrali się w kancelarii Magistratu miasta Nieszawy mieszkańcy miasta Nieszawy i postanowili na tym zebraniu założyć Nieszawską Ochotniczą Straż Ogniową. Zachowany odpis protokołu z tego zebrania nie zawiera jednakże nazwisk inicjatorów i założycieli Straży Nieszawskiej. W aktach nie ma wzmianki o osobach obecnych na tym historycznym dla naszej straży zebraniu, tylko podana jest treść sporządzonego protokółu z wyszczególnieniem celu zebrania i zapadłej uchwały.

Wspomniane zebranie było więc zgromadzeniem inauguracyjnym, na którym powstała Nieszawska Ochotnicza Straż Pożarna. Na tym samym zebraniu wybrano Aleksego Średzińskiego, urzędnika Komory Celnej w Nieszawie (urzędnika carskiego – Rosjanina), na naczelnika Straży. Postanowiono m.in. przeprowadzić zbiórkę dobrowolnych ofiar wśród mieszkańców m. Nieszawy, aby poza składkami członkowskimi zasilić fundusze założonej Straży.

W tymże samym 1879 roku, w którym powstała Straż Nieszawska, zorganizowane zostały także straże ogniowe w Łowiczu i Kutnie. Statutem OSP w Nieszawie był gotowy dwujęzyczny polsko-rosyjski statut, opracowany dla straży miejskich organizowanych w b. guberni warszawskiej, do którego wprowadzono niewielkie lokalne zmiany.

W 1890 roku założono orkiestrę dętą. Naczelnikiem był wówczas Władysław Sobieraj, kapelmistrzem został Jakub Lasota. Od dowództwa pułku wojsk rosyjskich w Lipnie zakupiono 42 wybrakowane instrumenty. Orkiestra składała się z 38 członków. W krótkim czasie została tak wyszkolona że dawała koncerty publiczne a nawet angażowana była przez Towarzystwo Żeglugi Parowej na Wiśle i grała na statkach w Warszawie. Pomoc straży w tamtych czasach nie zawsze była skuteczna, sprzęt jaki posiadano to m.in. furmanka, ręczna sikawka kołowa, bosaki, wiadra i węże.

W 1904 roku z okazji 25-lecia swego istnienia, OSP otrzymała pierwszy sztandar, ufundowany przez społeczeństwo m. Nieszawy. W dniu 7-go września 1913 r. Straż Nieszawska po raz pierwszy w swych dziejach, stanęła do zawodów, które odbyły się w Łowiczu i zajęła 17 miejsce na 23 startujące drużyny i otrzymała dyplom. W 1914 r. władze rosyjskie pod naporem wojsk niemieckich opuściły Nieszawę. Straż weszła w skład milicji obywatelskiej i stanęła do ochrony ładu i mienia społecznego, pełniąc służbę do czasu ustabilizowania się stosunków po zajęciu Nieszawy przez Niemców.

W listopadzie 1918 r. członkowie straży będący jednocześnie członkami P.O.W. biorą czynny udział w rozbrajaniu niemieckich okupantów, później wstępują w szeregi milicji obywatelskiej i pozostają na posterunku do chwili oddania służby w ręce polskiego komendanta policji państwowej. W 1919 roku wybudowano na tzw. „Piaskach” drewnianą dwupiętrową wspinalnię. We wrześniu tego roku Nieszawska Straż stanęła do zawodów i zajęła I miejsce na 6 startujących drużyn. W 1923 roku, 16-go września I miejsce wśród 5 drużyn startujących w zawodach we Włocławku, zorganizowanych przez Kujawski Oddział Związku Floriańskiego. Nieszawska Straż należała do pierwszej grupy tego związku wraz ze strażami: z Nieszawy, Włocławka, Aleksandrowa Kuj., Ciechocinka, Chocenia, Brześcia Kuj. i Kowala.

7 czerwca 1925 r. - nowe zwycięstwo, I miejsce na zawodach w Nieszawie. 17 lipca 1927 r. - zawody okręgowe w Nieszawie - I miejsce. 28 sierpnia 1927 roku - Warszawa, zawody wojewódzkie, I miejsce w grupie II straży. 4 czerwca 1929 r. Straż Nieszawska otrzymuje dyplom uznania od Rady Naczelnej Głównego Związku Straży Poż. R. P. w Warszawie z okazji 50-lecia oraz ofiarnej i owocnej pracy na polu pożarnictwa. Od 1930 zaczęło jeździć pierwsze autopogotowie „Stefan”- na nabytym podwoziu samochodowym Forda (mod. 1929) o nośności 3,5 t (we własnym zakresie zbudowano nadwozie).

Dzięki pomocy Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń Wzajemnych zaistniało (do 1933 roku, w którym uruchomiono przewóz przez Wisłę) zmotoryzowane pogotowie na Wiśle - łódź z doczepianym silnikiem. W 1932 założony zostaje stały referat kulturalno-oświatowy. Należą do niego już wcześniej istniejący czterogłosowy chór mieszany i kółko dramatyczne. 14-15 sierpnia 1932 rok - zawody wojewódzkie w Warszawie: I miejsce wśród straży należących do grupy drugiej. 1936 r. dobudowano trzecie piętro wspinalni, które było wymagane do ćwiczeń przewidzianych dla straży grupy I.

 

Galeria zdjęć

 

29-30 sierpnia 1936 roku - zawody wojewódzkie w Płocku: drużyna postanowiła wykonać ćwiczenia poza konkursem, jako ćwiczenia pokazowe i to zarówno w/g programu dla straży grupy drugiej jak i pierwszej. Drużyna zajęła I miejsce i miała najlepsze czasy w ćwiczeniach grupy I i grupy II. Po tych zawodach Zarząd Okręgu Woj. Zw. Straży Poż. w Warszawie postanowił pozostawić na stałe Straży Nieszawskiej zdobytą dwukrotnie nagrodę przechodnią w postaci wstęgi honorowej na sztandar. Zarząd Oddziału Powiatowego Zw. Straży Poż. w Aleksandrowie Kuj. zakupił dla ówczesnego naczelnika Józefa Spornego nowoczesny, srebrno-stalowy hełm a dla drużyny ćwiczebnej pamiątkowe kalendarze strażackie.

W maju 1937 powstała pierwsza drużyna chłopięca oraz drużyna sportowa.
20 sierpnia 1939 r. poświęcono-ochrzczono nowy sztandar, wykonany wg projektu naczelnika druha Józefa Spornego. Grot drzewca został wykonany wg projektu druha S. Augsburga z Włocławka i ofiarowany przez Straż Pożarną Fabryki Celulozy i Papieru Steinhagen i Sorenger we Włocławku. Po 1 września 1939 straż brała czynny udział w obronie, akcjach ratunkowych i porządkowych. Początek wojny to okres ratowania sprzętu, instrumentów muzycznych, wszelkich pamiątek i relikwii przed zniszczeniem i zrabowaniem przez okupanta.

W maju 1940 roku okupant rozwiązał Nieszawską Straż. Powołał na jej miejsce przymusową straż składającą się początkowo z Polaków i volksdeutsch’ów, później gdy Niemców zaczęto stopniowo wcielać do wojska skład straży był całkowicie polski. W 1944 wciągnięto przymusowo (wyrzuconego w maju 1940 r.) naczelnika Józefa Spornego, którego i tak po kilku miesiącach decyzją okupanta wydalono. W styczniu 1945 roku Niemcy uciekając z Nieszawy zabierają autopogotowie z przyczepą, dwie motopompy i kompletne wyposażenie. Zmuszono też do wyjazdu kilkunastu nieszawskich strażaków. Miasto pozostało praktycznie bez sprzętu.

Znowu tak jak w 1918 roku tak i tuż po wyzwoleniu w 1945 Straż Nieszawska strzegła porządku i ładu. Po zdobyciu broni poniemieckiej służba porządkowo-wartownicza przeobrażona została dn. 27 stycznia 1945 roku w Milicję Obywatelską. Straż stopniowo zaczęła uzupełniać olbrzymie braki sprzętu. Otrzymano poniemiecką motopompę, zakupiono węże, prądownicę, trójnik oraz metalową przyczepę samochodową. Przywrócono do łask uratowany sztandar i inne ważne przedmioty ofiarnie ukrywane przed okupantem. W 1947 r. Straż Nieszawska zakupiony został ciężarowy Chevrolett, który służył jako wóz do przewozów usługowych i autopogotowie (wycofany z użytku 1961r.). W lipcu 1950 roku zakupiono samochód ciężarowy „Ford”, będący autopogotowiem (do 1964r.).

W 1957 r. zakupiono drugi sam. ciężarowy, służył on jako pojazd transportowy (też do 1964r.). W lipcu 1961 OSP w Ciechocinku przekazała na mocy Komendy Wojewódzkiej, używany samochód strażacki „Mercedes” (w 1965 ddano Komendzie Powiatowej). W dniu 12 sierpnia 1962 roku przekazano uroczyście nowy sztandar. W styczniu 1965 roku Straż w Nieszawie otrzymała nowoczesny wóz bojowy SBM-2000/8 na udoskonalonym podwoziu samochodu Star A.25.P. 16 sierpnia 1970 r. uroczyste otwarcie nowego Domu Straży Pożarnej.